Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы

Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы (27 февраль 1908 йыл — 12 апрель 1946 йыл) — театр актёры һәм режиссёр. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1944), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1942). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944).

Булат (Тимербулат) Ғөбәйҙулла улы Имашев 1908 йылдың 27 февралендә Ырымбур губернаһы Бәләбәй өйәҙе^[1]Аҙнай ауылында тыуған. Уның атаһы, элекке улус старшинаһы теремек аҡыллы, тура һүҙле, ғәҙеллек яратҡан уҙаман була. Халыҡ йырҙарын яратҡан, дәртле бейеүсе булған. Булатҡа атаһынан музыкаль һәләт кенә түгел, сая тәүәккәллек тә күскән, 13 йәшендә үҙ аллы тормош башлай үҫмер.

1921—23 йылдарҙа Ырымбур башҡорт педагогия техникумында уҡый, шул йылдарҙа Ырымбур татар драма театрында уйнай.

1923 йылда Өфө ҡалаһына килә. 1923—1926 йылдарҙа типографияла хәреф йыйыусы булып эшләй. Бер үк ваҡытта үҙешмәкәр артист булырға лә өлгөрә. Сағыу тышҡы ҡиәфәтле ижади егетте Шәһит Хоҙайбирҙин, Дауыт Юлтый, Вәлиулла Мортазин артислыҡҡа уҡырға өгөтләй.

1926 йылда Өфө театр техникумына уҡырға инә. Бында Башҡорт дәүләт академия драма театрының нигеҙен тәшкил итәсәк талант эйәлере Арыҫлан Мөбәрәков, Зәйтүнә Бикбулатова, Вәли Ғәлимов, Рим Сыртланов һәм башҡалар менән бергә уҡый. Улар менән бергә күп кенә образдар ижад итә һәм тиҙҙән тамашасы һөйөүен яулай. Уның осҡонло күҙҙәре, һөйкөмлө йөҙө, ҡайнар темпераменты, тура кәүҙәһе үҙенә тарта. Мәкәрим Мәһәҙиев менән Вәлиулла Мортазин-Иманский уның остаздарына әйләнә, уға төп ролдәрҙе генә биреп ҡалмайҙар, режиссёр төркөмөндә эшләүҙе лә ышанып тапшыралар.

Булат Имашев ситтән тороп Мәскәүҙә Луначарский исемендәге Театр сәнғәте институтының режиссура факультетын тамамлай (1933—37).

1928 йылда Башҡорт драма театры сәхнәһендә Баязит Бикбайҙың «Салауат Юлаев» музыкаль драмаһы премьераһы була, милли батырыбыҙ Салауат Юлаев ролен Булат Имашев уйнай^[2].

Тәүге роле А. Островскийҙың «Ғәйепһеҙҙән ғәйепле» спектаклендә Незнамов (1927), артабан Сәғит Мифтаховтың "Һаҡмар"ында Юлай, Дауыт Юлтыйҙың "Ҡарағол"ында Һөйөндөк. Тамашасы һөйөүе уның башын әйләндермәй, һирәк ныҡышмалылыҡ менән оҫталығын арттырыу өҫтөндә эшләй. Өфө тетр техникумында уҡыта, ситтән тороп юғары белем алырға ла өлгөрә.

Башҡорт драма театры етәксеһе, ГИТИС сығарылышы уҡыусыһы Мәкәрим Мәһәҙиев спектаклдәр ҡуйғанда талантлы уҡыусыһына таянып эшләй.

1929 йылда Булат Имашев — Башҡорт драма театры баш режиссёры. Ул М. Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу», Хәбибулла Ибраһимовтың «Башмағым» спектаклдәренә икенсе ғүмер бирә. Театрҙа Риза Ишмораттың «Данлы осор», Тажи Ғиззәтең «Ташҡындар», Александр Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», М. Гоголдең «Өйләнеү» пьесаларын сәхнәләштерә.

К. Треневтың «Любовь Яровая» спектаклендә төп ролде башҡара.

1938 йылдың 14 декабрендә Башҡорт опера һәм балет театры асыла.

1939 йылдың ғинуарында Булат Имашев опера һәм балет театрының директоры һәм баш режиссёры итеп тәғәйенләнә. Был театрҙы ул 1944 йылдың ноябренә тиклем етәкләй. Башҡорт операһына һәм музыкаль спектаклдәргә нигеҙ һалыусы, үҙ көсөнә ышанған режиссёр була Булат Ғөбәйҙулла улы. Бик ҙур энергия түгә, милли тематикаға опера ижад итерлек композиторҙар менән эшләй.

Н. Чемберджи тәүге башҡорт операһы "Ҡарлуғас"ты, Антон Эйхенвальд, мәҫәлән, башҡорт халыҡ ижадын өйрәнеп, «Ашҡаҙар» драматик операһын һәм «Мәргән» (М. Буранғолов либреттоһы) героик операларын ижад итә.

Режиссёр булараҡ уның тәүге спектакле итальян композиторы Джованни Паизиеллоның «Гүзәл тирмәнсе ҡатыны» була, һәм ул башҡорт телендә яңғырай.

Шулай уҡ Мәсәлим Вәлиевтең "Һаҡмар"ын, Халиҡ Заимовтың "Аҡбуҙат"ын, татар композиторы Нәжип Жиһановтың «Ҡасҡын» операһын, Пётр Чайковскийҙың «Евгений Онегин», У. Ғәджибековтың «Аршин мал-алан» һ. б. — барлығы һигеҙ опера ҡуя.

Шулай уҡ композитор Л. Степановтың балетмейстер Нина Степанова менән ижад иткән «Сыңрау торна» тәүге милли балетты һәм тәүге музыкаль комедияны — У. Ғәджибековтың "Аршин мал-алан"ын тамашасы хөкөмөнә тәҡдим итә^[3].

Утыҙынсы йылдар аҙағында, йәнәһе, вазифаһын артыҡ ҡулланғаны өсөн, тип уны НКВД хеҙмәткәрҙәре ҡулға ла ала. Халыҡ араһында абруйлы артистың шулай күңелен китәләр. Ярай, аҙағы хәйерле тамамлана.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында уға Берләшкән театрҙар директоры булып, бер бинала биш театрҙы (башҡорт опера, драма театрҙарын, рус драма театрын, ҡурсаҡ театрын һәм эвакуацияланған Т. Шевченко исемендәге Киев дәүләт опера һәм балет театрын) һәм филармонияны бергә эшләтергә кәрәк була.

Йәш актёрҙарҙы дәртләндерә, һәләттәрен аса белгән Булат Ғөбәйҙулла улы. «Ғәлиәбаныу» спектаклендә Арыҫлан Мөбәрәковты Хәлил роленә тәҡдим итә һәм сәхнәлә һүнмәҫ яңы йондоҙ балҡый.

Ҡыҙыу һуғыш осоронда уға Учалы колхоз-совхоз театрын ойоштороу эшенә йәлеп итәләр. Был эшкә лә Булат Имашев дәртләнеп тотона, төрлө юғары инстанциялар тупһаларын тапай. Тормош иптәше — талантлы театр рәссамы Ғәлиә Имашева менән ул һәләтле үҙешмәкәр сәнғәт оҫталарынан бынамын тигән театр булдыра.

Тынғыһыҙ сәхнә оҫтаһының ғүмере 38 йәштә генә өҙөлә, Булат Имашев 1946 йылда вафат була. Өфөлә ерләнгән.

Булат Ғөбәйҙулла улы иҫ китмәле йомарт күңелле, туған йәнле кеше була. Тыуған ауылына ҡайтһа, Имашевтар йортона бөтә ауыл тиерлек йыйыла торған була. Ул бик асыҡ, ярҙамсыл ир-егет була. Аҙнай ауылының йөҙйәшәрҙәре алыҫ 1944 йылда Башдрамтеатр артистары ҡуйған спектаклде әлегә тиклем иҫләйҙәр.

Булат Имашев уйнаған ролдәр интеллектуаль яҡтан балҡыған.

Тыуған ауылы Аҙнайҙа туғандары аҡсаһына төҙөлгән һәм хәҙер ҙә эшләүсе йорт-музейы булдырылған. Уның исемен йөрөткән мәктәп, парк һәм урам бар.

Шулай уҡ баш ҡалабыҙ Өфөлә һәм район үҙәге Бишбүләктә лә Булат Имашев исемен йөрөткән урамдар бар. Мәғлүмәт Башҡорт Википедияһынан алынды.