Чехов Антон Павлович

Ҡымыҙ менән дауаланыу учреждениеһында яҙыусыижади эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, урындағы халыҡ менән аралаша. Ҡымыҙҙың шифалы үҙенсәлектәре һәм тирә-яҡ буйлап йәйәү йөрөү, урындағы тәбиғәт, балыҡ тотоу Чеховҡа ыңғай йоғонто яһай. Текә ауыш төшөү урынлы бик бейек булмаған тау Чеховтың яратҡан ял урыны була. Яҙыусы тауға ҡулдан яһалған өҫтәл һәм ултырғыс мендереп ҡуйған була. Ул шунда, тирә-яҡты ҡарап ултырырға, хаттар уҡырға, яҙырға яратҡан, Маркс нәшер иткән әҫәрҙәр йыйынтығының бишенсе томына төҙәтеүҙәр индергән. Хәҙер был тауҙы «Чехов тауы» тип атайҙар. Яҙыусы ҡайһы берҙә почта өсөн күрше Самодуровка ауылынан хаттар барып алған, унда йәш уҡытыусы Иванов Фаина Васильевна Иванова менән таныша. Иванова яҙыусыға ауылдағы Воздвиженский сиркәүендә булып үткән ҡыҙыҡлы хәлде һөйләй. Сиркәү руханийы Кибирдин ҡайҙалыр киткән саҡта, дини хеҙмәтте служба иҫерек священник алып бара. Ғибәҙәтханаға үҙ ихтыяждары буйынса мәхәлләгә йөрөүселәр күп килгәнлектән, дьяк, кемгә һаулыҡ здравие өсөн доға ҡылырға, ә кемде суҡындырырға тейешлеген онота һәм яңылыша. Был ваҡиға яҙыусының «Мәшәҡәт» хикәйәһе сюжеты менән киҫешә»^[1].

1901 йылдың 25 майынан 1 июленә саҡлы дауаланғандан һуң, Чехов Ялтаға китә^[2].

Башҡортостанда яҙыусының хәҙерге республикабыҙҙың тарихи биләмәләрендә булғаны халыҡ хәтерендә йәшәй. Хәҙер элекке Андреевский ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы Чехов исемен йөрөткән шифахана. Унда Чехов йәшәгән бина һаҡлана. Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районында йыл һайын «Чехов июне» тип аталған фольклор байрамы үткәрелә.

Чеховтың әҫәрҙәре башҡорт теленә тәржемә ителә. Тәржемә итеүсе яҙыусылар: Сәғит Ағишев, Зәйнәб Биишева, Мостай Кәрим, Ә. Вәли, Н. Иҙелбай һ. б . Чехов әҫәре буйынса Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт драма театры, Милли йәштәр театры, Рус драма, «Нур» татар театрҙарында спектаклдәр ҡуйылды һәм ҡуйыла. Өфө, Стәрлетамаҡ, Белорет, Туймазы ҡалаларындағы урамдарға Чехов исеме бирелгән.

Р. М. Нурмөхәмәтовтың «Чехов Башҡортостанда» (1956) картинаһы сюжеты Чеховтың Башҡортостанда дауаланыу ваҡиғаһы менән бәйле. Мәғлүмәттәр Башҡорт Википедияһынан.