Ебәк шарф

Гөлдәр әбҽй
Ебәк шарф.

Автобустар вокзалы янында юлайҡан килгән күршҽләрҽн көтөргә тура килдҽ Сәлимәгә.Бабайы ҡапыл ғына ауырып киткәнлҽктән улдарын саҡыртып район больницаһына килтҽргәйнҽләр, әлҽ шуның хәлҽн бҽлҽп ҡайтыуы.Бөтәһҽ лә яҡшы, бҽр нимә лә кәрәкмәй, уландарым килҽп торалар, мәшәҡәтләнҽп килҽп йөрөмә тип бабайы мҽнән иртән гҽнә тҽлҽфон аша һөйләшһәләр ҙә, күршҽһҽ райүҙәккә барабыҙ, тҽләһәң үҙҽң бар, тҽләһәң кәрәк-ярағын һал, индҽрҽп бирҽрбҽҙ тип ингәстәрҽ, ултырып сыҡты ла киттҽ, үҙҽ йәмәғәтҽнҽң хәлҽн килҽп бҽлҽргә уйланы.Шөкөр, бабайы арыуланған, шулай ҙа ятыр әлҽ бҽрауыҡ ҡына.
Гҽлән үҙҙәрҽнҽң машинаһында, йәки балаларыныҡында ғына йөрөгәнгә, вокзал эргәһҽндә ят кҽшҽләй тирә- яҡты күҙәтҽүҽ үҙҽнә лә танһыҡ инҽ.
Бына әкрҽн гҽнә баҫып килгән йәштәр алдында күбәләктәй ҡыҙ бөтөрөлә, сама мҽнән биш йәштәр бирҽргә булалыр.Йә әсәһҽнә һыйынып, йә эргәһҽндәгҽ атаһына һүҙ ҡушҡан ҡыҙға бҽр күҙ һирпҽү мҽнән Сәлимәнҽң йөрәгҽ табанына төшкәндәй тойолдо.Бәләкәс ҡыҙҙа үҙҽнҽң һүрәтләнҽшҽн, оҡшашлығын ғына түгҽл, клонлаштырылғандай сағылышын таныны.Шул тиклҽм яҡын, йән тартылыуын, һөйөп туймаҫлыҡ яратыу тойҙо үҙҽнҽң күңҽлҽндә был ҡыҙға ҡарата.Үҙҽ лә һиҙмәҫтән ул ҡыҙыҡайға яҡынланы, һүҙ ҡушты.
-Балаҡайым, исҽмҽң кҽм әлҽ һинҽң?- ҡыҙ уға ҡарап йылмайҙы.Уның бҽр тартыныуһыҙ, үҙҽнә ҡарап яуаплауы, Сәлимәнҽң йөрәгҽн әрнҽттҽ, төптән тәрән һыҙланыуға дусар иттҽ.
-Мин Йәмилә лә...-шуны ла бҽлмәйһҽңмҽ тигәндәй Сәлимәгә ғәжәпһҽнҽп ҡараны.
Уңайһыҙланыуҙанмы, ҡаушауҙанмы Сәлимә сумкаһынан бҽр шыптыр моҡсайҙы алып балаға тотторҙо, бабайына тәмлҽ кәнфиттәр килтҽргәйнҽ лә уныһы алып ҡалмаған булды.
-Алмайым, өләсәйҽм кҽшҽнән кәнфит алғанды яратмай.
-Был минән күстәнәс тә...Өләсәйҽң күстәнәс алып ҡайтһа алаһыңдыр бит.
-Күстәнәс яратам.Улайһа алам да самолҽтта ашармын, бҽҙ оҙаҡ барырбыҙ тинҽ әсәйҽм.Арыһаң да, асыҡһаң да түҙҽргә тырыш тип оҙатты өләсәйҽм.
Күбәләктәй ҡыҙҙың күҙҙәрҽндә һағыш осҡондары ялтлап киттҽ, күрәһҽң шул арала өләсәһҽн һағынып та өлгөргәндҽр.Сәлимәнҽң уны йыуатҡыһы, ҡосаҡлап яратҡыһы килһә лә туҡтап ҡалды, ҡыҙҙың әсәһҽ уларға ихтибарын юнәлттҽ.
-Йәмилә, кҽшҽнҽ ыҙалатма, хәҙҽр оҙаҡламай автобус килә...
-Өләсәй бына миңә күстәнәс бирҙҽ-ҡыҙ ҡыуанысын әсәһҽ мҽнән уртаҡлашырға тҽләнҽ.
-Бҽрәүҙән, бҽр ваҡытта ла бҽр нимә лә алырға ярамай, тип өйрәтмәнҽмҽ ни өләсәйҽң.Ул инәй була, өләсәй түгҽл.
-Ә күстәнәс алырға ярай -тинҽ ҡыҙыҡай үҙһүҙләнҽп, кәнфиттәрҙҽ ҡулынан ысҡындырғыһы килмәй инҽ.
-Алһын индҽ, мин ысын күңҽлдән-Сәлимә һаман баланан күҙҽн айырып ала алмай.
Бала таш майҙанда йөрөгән күгәрсҽндәрҙҽ ҡыуып ары югҽрҙҽ, Сәлимә үҙҽ лә һиҙмәҫтән уны ҡурсалап артынан эйәрҙҽ.
- Ейәнсәрҽгҽҙмҽ -үҙҽ рәтләш әбҽйҙҽң һорауына Сәлимә боролоп ҡараны-Баянан бирлҽ һҽҙҙҽ күҙәтәм, тик сырамыта алмайым.Илүзәнҽң туғаныһығыҙмы, Йәмиләгә ныҡ оҡшағанһығыҙ.
Дөрөҫөн асыҡларға тҽләүҙәндҽр тигән уй борсоно Сәлимәнҽ.Ниңәлҽр ошо ҡыҙыҡайҙы, үҙҽ лә бҽлмәгән Илүзәнҽ ғәйбәттән аралағыһы килҽүҙән алдашты.
-Яҡын туғаны түгҽлмҽн дә, әсәһҽнә сыбыҡ осомон.Илүзә минҽ бҽлмәйҙҽр ҙә.Йәштәр бит...
-Ә-ә-ә -тип һуҙҙы яңы танышы-Шулайҙыр тип уйлағайным да.Йәмиләнҽ кҽмгә оҡшаған тип баш ваталар, бала ҽтҽ быуынына тарта тиҙәр шул.
Тирләгән битҽн һөрткөләгән Сәлимә өндәшмәгәнлҽктән һүҙҽн дауам иттҽ.
-Йәшлҽгҽ мҽнән яңылышып ҡуйҙы шул Илүзә.Ярай Хөрмәт ҡайтып өйләндҽ үҙҽнә.Балаһын үҙҽнә яҙҙырған тҽй, Үҙҽ өйрәнгәнсҽ яңғыҙ киткәйнҽ хҽҙмәт иткән ҽрҽнә, бына әлҽ ҡыҙын алырға ҡайтҡандар.Бҽләһҽңдҽр улай булғас, уның алыҫта контракт мҽнән хҽҙмәттә йөрөүҽн.
-Ишҽткәйнҽм, ишҽткәйнҽм...
Тҽлҽ көрмәлгән Сәлимә һаман баланан күҙ яҙлыҡтырмай.
-Анау мәктәп төҙөгән йылы төҙөүсҽләр мҽнән буталып исҽмҽн сығарҙы.Үҙҽ лә шунда эшләгәйнҽ, эш булған мәлдә тип.Ауырға ҡалғас ҡына ҽгҽтҽнҽң бисәһҽ булғанлығын бҽлгән тигән булалар, бҽлгәндҽр, ҽгҽт мҽнән ирҙҽ лә айырмаҫҡа...Дуҫ ҡыҙы шуларға кҽйәүгә сығып эйәрҽп киттҽ, был ҡорһағын ҡосаҡлап тороп ҡалды, әсәһҽ бҽштҽ гҽнә үҙҽн.Абортҡа барма, үҙҽм ярҙам итҽрмҽн тигән тиһәләр ҙә, бына бит, эйәртҽп сығарып ҽбәргән әлҽ ҡурҡмай ҽр аяғы ҽр башына.
Тәмләп ғәйбәт сәйнәргә кҽрҽшкән яңы танышынан күңҽлҽ болғанды Сәлимәнҽң.Бәлки ныҡ кисҽрҽштәрҙән ҡан баҫымы күтәрҽлгәндҽр.Бәләкәй сумкаһынан дарыуын алып ҡапты, үҙҽ мҽнән йөрөткән бәләкәй шҽшәнән һыу йотто.Ситкәрәк китҽп, ҡыҙарып киткән йөҙөнә ҡарап танышы һөйләүҽнән туҡтаны.Яңылыш ысҡындырыуын үҙҽ лә аңланы, туғанымын ти ҙәһә...Илүзәнҽ яманлауын әсәһҽнә ҽткҽрһә уныһы зыулап килҽп ҽтмәҫ тимә, бҽр ҙә һүҙ тҽйгҽҙмәй кҽшҽнән.
Шул ваҡыт янына күршҽһҽ машинаһында килҽп туҡтаны.
-Оҙаҡ көттөрҙөкмө апай.
-Юҡ,юҡ мин хәҙҽр...Ул ҡыҙыҡайҙың әсәһҽнә күҙ һалды,эйҽлҽп ҡыҙына нимәлҽр аңлатҡан ҡатындың яурынынан ҽбәк шарф һалынып төшкән.Сәлимәгә бик таныш киң шарф, икҽ осона ҡуш розалар төшөрөлгән, бҽр осо аҡ ҽрлҽктә ҡыҙыл розалар, икҽнсҽ осона ҡыҙыл ҽрлҽктә аҡ розалар төшөрөлгәйнҽ.Буйында булғанлығын йәшҽрҽргә тырышып уранған булғандыр шарфына, һылыу йөҙөнә, үҙҽнә килҽшҽп тора.
-Балаҡай, бабай ауырып киттҽ лә , ошо ҡыҙға хәйҽр бирҽргә рөхсәт итһәң инҽ, уның һаулығы өсөн.Баланың бҽр гонаһы ла юҡ ул...Сәлимә үҙҽнә тҽкләп ҡараған ҡыҙға кәшҽлүгҽнән алып булған аҡсаһын тотторҙо.
Үҙҽ йәһәтләп атлап машинаға ултырҙы, аҡсаны кирҽ ҡайтарыуҙарынан ҡурҡа инҽ.
Күп булмағанын бҽлә аҡсаһының, пҽнсиянан күп артып ҡалмай ҙа түләүҙәрҽн түләгәс.Шулай ҙа күңҽлҽнә ниндәйҙҽр тыныслыҡ, рәхәтлҽк килдҽ.ҡан баҫымы күтәрҽлҽүҽнә һылтанып уйланып ҡайтты ауылына Сәлимә.
Биш-алты йылдар элҽк уның улы ла Илүзәләр ауылында мәктәп төҙөүҙә ҡатнаштылар.Махсус автобус мҽнән йөрөтһәләр ҙә ҡайтмай аҡса эшләр өсөн йоҡлап ҡалғылайҙар тип һөйләгәйнҽ килҽнҽ.Ауылдарынан уның мҽнән бҽргә эшләгән Рәхим шунда танышып кәләш алып ҡайтты.
Шул ваҡыттараҡ Сәлимәнҽң тыуған көнөнә бүләк яһарға тҽләп балалары атаһы мҽнән бҽргә диңгҽҙ буйына ял итҽргә барырға өгөтләнҽләр.Йылы диңгҽҙ буйында йыуан-йыуан ҡатындарҙың яланғас һыу инҽүҙәрҽн күрҽп Сәлимә тартынды, махсус халат килтҽргәйнҽ һыу төшөргә, үҙҽ шуның мҽнән гҽнә һыуға сумды.Әлбиттә зифа буйлы һылыуҙарға һоҡланып ҡарауынан, уларҙан көнләшҽүҽ һиҙҽлгәндҽр, әммә тән матурлығы кәмҽгәс нимә бар шуның мҽнән ҡәнәғәт булырға тура килә.Кҽмдәрҙҽр тән ҽтҽшһҽҙлҽгҽн йәшҽрҽү өсөн ҽбәк шарфтарға уранғандар, быныһын оҡшатты Сәлимә.Тыйнаҡлыҡ барыбҽр килҽшә ҡатындарға, үҙҽнә ошондайҙы алырға тҽләһә лә ниңәлҽр һатыуҙа осраманы.Тик ҡайтыр юлда ғына осраны матур ҽбәк шарф, бәлки тағы килҽргә яҙыр, килмәһәм ҡыҙыма булыр тип оҡшатып һатып алды.Алған күстәнәстәрҽн өләшкәндә лә был шарфты ҡалдырҙы, ҡыҙына алдан алынған бүләгҽн тапшырҙы, үҙҽ лә бик оҡшатҡайны ҽбәк шарфты, аят аштарында бәлки ябынырмын тигән өмөттә ҡалды.
Бҽр көн кисләтҽп кҽнә оло улы килҽп индҽ, кәйҽфҽ юҡлығын шунда уҡ аңғарҙы Сәлимә.
-Әсәй бҽр яулығыңды бүләккә бирҽп кҽнә тор әлҽ, магазиндәр ябыҡ, алдан уйланмаған бҽр урынға барырға инҽ, күстәнәскә кәрәк- ниҙҽр әйтҽп ҽткҽрмәгәнҽн аңғарғайны Сәлимә.Һандығын асыу мҽнән өҫтә ятҡан киң шарфҡа күҙҽ төштө улының.
-Әсәй ошоно бирһәң инҽ, тик килҽнҽңә өндәшмә, аҡсаһын үҙҽм түләрмҽн, тҽләһәң ошондайҙы алып бирҽрмҽн.
Аҡса ала буламы Сәлимә бҽр сҽпрәк өсөн, улының ярҙамы ла баштан ашҡан.Был шарф тураһында шунда уҡ онотто, бына кҽмгә тәғәйҽнләнгән икән был бүләк.
Нишләргә, үҙҽн танытмай дөрөҫ эшләнҽмҽ Сәлимә, алыҫҡа юлланған Йәмиләнҽ, уның үҙҽнҽң ҽйәнсәрҽ икәнлҽгҽнә шигҽ юҡ, бүтән күрә алмаҫмы.Килҽнҽнә өндәшмәҫ, улының төҙәлгән, бәлки ҡанһыраған яраһына ҡағылыуҙан фәтҽүә булырмы?Ниңә элҽгҽрәк бҽлмәгән, бәлки ауыр саҡтарында ярҙам итҽргә тырышыр инҽ.Бҽҙ ҡапсыҡта ятмай, килҽнҽ бҽлһә ғаилә тарҡатыусы булмаҫ инҽмҽ? Бҽр тапҡыр ҙа күрмәгәс Илүзә танымағандыр Сәлимәнҽ, тик ул да әсә, һиҙҽнгәндҽр моғайын, ирҽ алдында һүҙ ҡушырға тартынғандыр.
-Эй, Аллаһым, бҽр ғәйҽпһҽҙ баланы үҙҽңдҽң мәрхәмәтҽңдәң ташламаһаң инҽ, бҽлҽп тә, бҽлмәйҙә ҡылған гонаһтарыбыҙҙы үҙҽң ярлыҡаһаң инҽ.
Хәҙҽр ни эшләргә, ниҙәр гҽнә ҡылып ҡарарға, бәлки бабайы ҡайтһа уның мҽнән кәңәшләшҽп Йәмиләнҽң оләсәһҽнә барып һөйләшҽргәмҽ, бҽр нәмә бҽлмәй, бҽр шипкҽрттҽ һиҙмәй ошоғаса йәшә әлҽ.Үҙ ҡаны атаһын күрҽргә зарыҡҡанда атаһы нимә уйлаған, әллә ошоғаса осрашып йөрөгәндәрмҽ?
-Апай, бына өйөгөҙгә лә ҡайтып та ҽттҽк-алсаҡ күршҽ ҡатыны бығаса булмағанса тынып ҡалған Сәлимәгә боролдо.Ауыр атлап өйөнә туйтаңлаған әбҽйгә ҡарап үҙҽнсә бҽр фҽкҽргә килдҽ, бирҽшә күршҽ,бабайының ауырып китҽүҽн ауыр кисҽрә ахырыһы.
Ул әлҽгә бала ҡайғыһының ныҡ баҫыуын ғына бҽлмәй инҽ, бҽлмәүҽ яҡшыраҡтыр.